Yanacaq Sərfiyyat Norması Cədvəli Necə Qurulur?

Rəsmi normativ kimə aiddir?

Azərbaycanda büdcədən maliyyələşən təşkilatlar üçün xidməti minik, xüsusi təyinatlı və digər avtonəqliyyat vasitələri üzrə yürüş və neft məhsullarının aylıq normaları ayrıca Nazirlər Kabineti qərarı ilə təsdiqlənib. Bu sənəd həmin təşkilatlar üçün həm aylıq yürüş həddini, həm də yanacaq normasını müəyyən edir.

Özəl şirkətlər üçün vəziyyət fərqlidir. Kommersiya təşkilatı hansı avtomobilə hansı normanın tətbiq olunacağını özü müəyyən edir. Bu, normanın ixtiyari seçilə biləcəyi anlamına gəlmir: norma əsaslandırılmalı, yazılı təsdiqlənməli və eyni qaydada tətbiq edilməlidir, çünki normadan artıq sərf xərcin gəlirdən çıxılması və daxili məsuliyyət məsələlərinə toxunur.

Buna görə praktik tövsiyə budur: büdcə təşkilatları rəsmi normativi əsas götürür, özəl şirkət isə istehsalçı məlumatına və öz ölçmələrinə əsaslanan daxili norma cədvəli hazırlayır və onu şirkət əmri ilə təsdiqləyir.

Baza norma haradan götürülür?

Baza norma üçün ilk mənbə istehsalçının texniki sənədidir: model, mühərrik həcmi, ötürücü növü və yanacaq növü üzrə göstərilən 100 km-ə sərf. Bu rəqəm laboratoriya şəraitində ölçüldüyü üçün real istismarda adətən aşağı qiymətləndirilmiş olur.

İkinci mənbə sizin öz məlumatınızdır. Ən azı üç ay ərzində eyni avtomobilin faktiki sərfini toplayın: verilən yanacaq, qət edilən məsafə və dövr sonu qalıq. Faktiki sərf litr bölünsün məsafə vurulsun 100 formulu ilə hesablanır və istehsalçı göstəricisi ilə müqayisə edilir.

Üçüncü mənbə oxşar avtomobillərin qrup göstəricisidir. Eyni model, eyni marşrut və eyni iş rejimində işləyən beş avtomobilin ortalaması bir avtomobilin təsadüfi nəticəsindən daha etibarlı bazadır.

Düzəliş əmsalları

Baza norma tək başına kifayət etmir, çünki eyni avtomobil fərqli şəraitdə fərqli sərf edir. Praktikada ən çox istifadə olunan düzəlişlər bunlardır: qış dövrü, şəhərdaxili tıxaclı hərəkət, dağlıq relyef, yüklü hərəkət, kondisionerin işlədilməsi və avtomobilin yaşı.

Düzəliş faiz kimi tətbiq edilir və şirkət daxilində sənədləşdirilir. Məsələn, baza norma 9,5 litr olan avtomobil üçün qış dövründə 7 faiz artım tətbiq edilirsə, həmin dövr üçün hesablama norması 10,2 litr olur. Vacib olan rəqəmin özü deyil, onun necə hesablandığının yazılı olmasıdır.

Xüsusi texnikada norma kilometrajla deyil, moto-saatla ölçülür. Ekskavator, kran, buldozer və generator üçün göstərici litr bölünsün moto-saat formulu ilə hesablanır. Kilometraj bu texnikanın iş həcmini ümumiyyətlə izah etmir.

Norma cədvəlində hansı sütunlar olmalıdır?

İşləyən cədvəl minimum bunları saxlayır: texnika kodu və dövlət nömrəsi, model, yanacaq növü, ölçü bazası kilometraj yoxsa moto-saat, baza norma, qüvvədə olan düzəliş əmsalları, yekun hesablama norması, normanın təsdiq tarixi və təsdiqləyən sənəd.

Təsdiq tarixi çox vaxt unudulur, halbuki mübahisə zamanı ən vacib sahədir. Hansı dövrdə hansı normanın qüvvədə olduğu bilinmirsə, keçmiş aylara aid hesablamanı yenidən qurmaq mümkün olmur. Norma dəyişdikdə köhnə sətir silinməməli, bağlanma tarixi ilə saxlanılmalıdır.

Cədvəl Excel-də başlaya bilər, lakin avtomobil sayı artdıqca versiya nəzarəti problemə çevrilir. Sistemdə saxlanıldıqda norma birbaşa yanacaq hesabatına qoşulur və hər sərf qeydi öz dövrünün norması ilə müqayisə edilir.

Normadan kənar sərfi necə araşdırmalı?

Norma pozuntu elan etmək üçün deyil, araşdırma başlatmaq üçündür. Faktiki sərf normadan müəyyən faiz artıq olduqda sistem xəbərdarlıq yaratmalı, insan isə səbəbi yoxlamalıdır.

Ən çox rast gəlinən real səbəblər bunlardır: sayğac və ya kilometraj qeydinin səhvliyi, yanacaq verilişinin başqa avtomobilə yazılması, uzun boşdayanma, texniki nasazlıq, ağır yük və ya marşrut şəraitinin dəyişməsi. Sui-istifadə mümkün səbəblərdən yalnız biridir və sonuncu yoxlanılmalıdır.

Araşdırmanın nəticəsi qeyd edilməlidir: səbəb, məsul şəxs, görülən tədbir və hadisənin bağlanma tarixi. Bu qeydlər toplandıqca hansı avtomobilin sistematik problem yaratdığı və hansı normanın yenidən baxılmalı olduğu aydınlaşır.

Normanı nə vaxt yeniləməli?

Norma sabit sənəd deyil. Yenidən baxış üçün adi səbəblər bunlardır: avtomobilin əsaslı təmiri, mühərrik və ya ötürücü dəyişikliyi, marşrut və iş rejiminin dəyişməsi, mövsüm keçidi və avtomobilin müəyyən yaşa çatması.

Praktik ritm belədir: rüblük yoxlama və illik yenidən təsdiq. Rüblük yoxlamada faktiki orta sərf norma ilə müqayisə edilir; fərq davamlı və izah edilə bilən olduqda norma düzəldilir. Təsadüfi bir ayın nəticəsinə görə norma dəyişdirilməməlidir.