Nəqliyyat Vasitəsinin Amortizasiyası və Avtopark Uçotu

Vergi uçotunda amortizasiya norması

Azərbaycan Vergi Məcəlləsinin 114.3-cü maddəsi əsas vəsaitlərin kateqoriyaları üzrə illik amortizasiya normalarını müəyyən edir. Nəqliyyat vasitələri üzrə illik norma 25 faizə qədərdir.

Diqqət yetirilməli əsas nüans budur ki, bu, sabit rəqəm deyil, yuxarı həddir. Vergi ödəyicisi həddi keçməmək şərti ilə daha aşağı faiz tətbiq edə bilər. Praktikada bu, mənfəətin illər üzrə planlaşdırılmasına imkan verir.

Hesablama azalan qalıq metodu ilə aparılır: amortizasiya ilin əvvəlindəki qalıq dəyərə tətbiq olunur, növbəti ilin bazası isə həmin ilin amortizasiyası çıxıldıqdan sonra qalan dəyər olur. Buna görə ilk illərdə çıxılan məbləğ daha böyük, sonrakı illərdə isə tədricən azalan olur.

Kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün ayrıca güzəşt nəzərdə tutulub: ƏDV qeydiyyatında olmayan və illik dövriyyəsi müəyyən həddi keçməyən vergi ödəyiciləri 114.3-cü maddə ilə müəyyən edilmiş normaya 2 əmsalı tətbiq edə bilər. Nəqliyyat vasitələri üçün bu, 50 faizə qədər deməkdir.

Sadə hesablama nümunəsi

Tutaq ki, avtomobilin ilin əvvəlindəki qalıq dəyəri 100 000 manatdır və şirkət 20 faiz tətbiq edir. Həmin il üçün amortizasiya 20 000 manat, ilin sonundakı qalıq dəyər isə 80 000 manat olur.

Növbəti il eyni faiz artıq 80 000 manata tətbiq edilir və amortizasiya 16 000 manat olur. Üçüncü ildə baza 64 000, amortizasiya isə 12 800 manatdır. Göründüyü kimi, azalan qalıq metodunda xərc heç vaxt sıfıra çatmır, sadəcə getdikcə kiçilir.

Bu hesablama vergi məqsədlidir. Avtomobilin bazar dəyərinin necə dəyişdiyini və ya onun sizə real olaraq nəyə başa gəldiyini göstərmir.

Vergi amortizasiyası ilə idarəetmə uçotunun fərqi

Vergi amortizasiyası qanunla müəyyən edilmiş qaydadır və məqsədi vergitutma bazasının hesablanmasıdır. İdarəetmə uçotunda isə sual başqadır: bu avtomobil bir kilometrə və ya bir moto-saata bizə nəyə başa gəlir və nə vaxt dəyişdirilməlidir?

Bu iki hesablama fərqli nəticə verə bilər. Vergi uçotunda dəyəri demək olar sıfıra yaxınlaşmış avtomobil əməliyyatda hələ də tam işlək ola bilər; əksinə, kağız üzərində dəyərli olan avtomobil təmir xərcinə görə real olaraq zərərli işləyə bilər.

İdarəetmə qərarı üçün istifadə olunan göstərici tam sahiblik dəyəridir. Ona alış dəyərinin bölüşdürülməsi, yanacaq, servis və təmir, ehtiyat hissəsi, təkər, sığorta, vergi və rüsumlar, boşdayanma itkisi və gözlənilən satış dəyəri daxil edilir.

Avtomobili nə vaxt dəyişdirmək lazımdır?

Dəyişdirmə qərarı yaş və ya kilometraja görə deyil, xərc əyrisinə görə verilir. Hər avtomobil üçün aylıq xərc bölünsün qət edilən məsafə göstəricisi izlənildikdə əyrinin dönmə nöqtəsi görünür: müəyyən vaxtdan sonra servis və dayanma xərci amortizasiya qənaətini üstələməyə başlayır.

Praktik yanaşma budur: eyni sinif avtomobilləri qrup halında müqayisə edin. Qrup ortalamasından davamlı olaraq yuxarıda qalan avtomobillər dəyişdirmə namizədidir. Tək bir ayın yüksək xərci qərar üçün kifayət deyil.

Qərara boşdayanma itkisi də daxil edilməlidir. Təmirdə duran avtomobil yalnız təmir xərci yaratmır, həm də icarə və ya itirilmiş iş şəklində gizli xərc yaradır. Bu rəqəm hesablanmadıqda köhnə avtomobil həmişə ucuz görünür.

Uçotu necə qurmalı?

İlk şərt hər avtomobil üçün alış məlumatının tam saxlanmasıdır: alış tarixi, dəyəri, ilkin qalıq dəyəri, tətbiq olunan norma və istismara verilmə tarixi. Bu məlumat olmadan nə vergi hesablaması, nə də TCO hesabatı qurula bilmir.

İkinci şərt xərclərin avtomobilə bağlanmasıdır. Yanacaq, servis, ehtiyat hissəsi, təkər, sığorta və cərimə ümumi kateqoriyaya deyil, konkret nəqliyyat vasitəsinə yazılmalıdır. Layihə üzrə bölgü də eyni qeyddən götürülür.

NəqliyyatCRM-də nəqliyyat kartı alış məlumatını, xərc tarixçəsini, kilometraj və moto-saat göstəricilərini birlikdə saxlayır; xərc/km və tam sahiblik dəyəri hesabatı həmin əlaqəli qeydlərdən qurulur. Sistem vergi bəyannaməsi hazırlamır, lakin idarəetmə qərarı üçün lazım olan bazanı verir.